MENGPENG DINA HAYU
By Komang Berata- 17 Desember 2025
Cerpen Marseli
Caluh raganné kaukin tyang Oom Tan. Ampun cara nyama raganné di sakaturun I Kakiné, ané tama-katama merténin pabrik roti. Pabriké nika nuwunang dadaaran soroh ondé-ondé, bolang-baling, mwah soroh roti. Cutet, soroh dadaaran ané ngawaregin basang.
Nutur I Kaki, kéngkén raganné nepukin Oom Tan di peken. Dugas nikané I Kaki, cara ibi pwané, sedekan iju ngenjuh-ngenjuhang dadaaran tuwunan pabrikné tekén tendakané. Tendakané niki ané nanja-nanjayang soroh dadaarané nika tekén dagangé di peken, di pondok-pondok, mara lantas bakat gelekanga tekén tukang bécak, buruh, tekén sira ugi ané demen.
Tan berag tuh. Pingalanné kupé, kulitné gading. Dwang tebih I Kaki ngenjuhin raganné jaja. Di ampun telah baana jajané, ten kanti tundénanga Tan nulungin I Kaki munduh-munduhang kranjang rotiné ané ampun matalang lakar penékanga di bécaké.
“Pedasang kaki seleg iya nyemak gaé, sangkan ajak kaki iya mulih,” nutur I Kaki kéngkén raganné nepukin Tan. Nyumingkin padalema tekén I Kaki mara tawanga raraman Tané ten magelah nanging liyu ngelah anak cerik. Uling mara nawang madan babuk dalem Tan sakanyama paksana pedi-pedina ngalih isin basang. Uli di Surabaya, tongos lekad Tané, Tan makréta-apian laut ngalaku-laku driki, nyaberan di peken, ngalih isin basang.
Mes tekan gantin Tané dadyanga anak cerik sayang I Kakiné, matuhin anak cerik sodet I Kakiné. Bisa baana tekén Tan matuwutin lampah di pabrik rotiné: bangun tengah lemeng ngingsah gandum, ngancungang api di jalikané, ngaé yéh anget anggona nguskus jaja, tur nungguhang jambangan lakar magorengan. Teka das lemahé pingenan nyelir jaja ané usak, di ampun endag ainé majalan ngaba jaja ka peken.
Bincuh nangkepin ambek peken ten kanti nyaluk tengai tepet. Sisu lantas I Kaki meték panekan pipis dinané nika, nyepihang pipis anggona meli gandum, saang, lengis, duman upah ajakanné ané marengin nyemak gaé di pabrik pada.
Tengainé di suwud madaarané teka pingenan masaré. Pabrik dadi besik tekén umah I Kakiné pramangkinan suwung, wiréh ajakané pada masaré. Maririg pada masaré di bangsal pabriké, nanging Tan masaré di baléné ané di batan punyan pohé. Natah umah I Kakiné kawit linggah. Anaké ané biasa magaé tuyuh, tepén swarga rasanné maan masaré kesir-kesirin angin.
Kapi lebihan nyemak gaé, ten taén Tan marasa lebihan tekén ané lénan. Ten wénten ané miriyang raganné, lambihan sayanganga tekén ané lénan. Di pentaraané ten pati raganné pesu munyi, ten taén nakonang upah, pepesan I Kaki metu inget di ampun liyuné pipis Tané kari gisina tekén I Kaki. Ten liyunan raos tagiha pipis raganné laut sepela di grobagé, dadyanga besik di panganggonné.
Di malangé magutit baana ngalampahin tekén Tan, dademenan raganné ané makada seger oger raganné saihang tekén ajakané ané lénan. Tan demen murukin silat. Ten seken tawang sira ané ngurukang, nanging kawit demen raganné maca buku satwa silat di sabilang nyanjayangé, sangkan sadéréng mandusné, malunan awakné pandusang peluh ulihan kadangkrak-kadingkrik di natahé.
Di wéntené té ngalih ajakan ané pinih makelona ajaka magaé tekén I Kaki, sinah Oom Tan ampun nika. Nyemak gaé di tongosé ané kebus baang tur bekbek andus buka kénten misaratang ngelah bayu gedé. Ten ngon baana nepukin ajakan I Kakiné bin teka bin makaad, nanging Oom Tan kari pageh. Kénten pageh Oom Tané tekén pabriké, ampun mabesikan raganné tekén sakaturun kakin tyangé. I Kaki masih ané masakapang Oom Tan tekén Yéyén, anak cerik dagang baasé di peken.
Dugas Oom Tané masakapan, tyang ampun kelih. Pedas-pedasang tyang, jegég yakti Yéyén nika. Masiyib “pendekar” luh ané tuturanga tekén Kho Ping Hoo: tipis di ceribik, pingalan jelih, cunguh lanyuk, pipi masawang barak cara tomaté. Tulya jembung sutra. Nggih, ampun kénten, Oom Tan masih ané makada demen tyang maca satwa silat.
Tama nika Yéyén makelus jegég. Ané kabinawa nika kéngkén sangkan bisa demen Oom Tan tekén Yéyén, wiréh kenyem Yéyéné patiancul sig sabilang anaké mwani ané ampun nawang madan maméndra.
Sangkan nyak té Yéyén ajaka masakapan tekén Oom Tan? Aluh baan nakeh. Liyu sasepelan Oom Tané, misi baanga nongosin umah ané di paak embakané. Tur sukserahina ngarungwang pabrik tekén I Kaki, wiréh I Kaki ampun ten pati mampuh, cerik-cerikné ten pati urati ka pabrik roti. Sajaba bapan tyangé, wiréh marasa pabrik rotiné ané nyangwin sakaturun I Kakiné.
Masakapan Oom Tané anggona lega nanging mimbuh jejeh. Yakti demen ja Yéyén tekén Oom Tan? Ajak apabrik ngortaang. Kénten masih bapa tekén raraman-raraman tyangé. Nyeléh-nyeléhang bakat tepukin Yéyén di sabilang mapayasné, cara angsa putih ngijengin ning danuné, nyak adung mirib nika tekén Oom Tan, ngawai té mandus peluh?
Jejeh kenehé payu misi masih. Mara matuwuh atiban masakapan, pepes Yéyén kadapetan ajaka anak cerik ané ngelahang toko temako Ong. Ampun kénten pepes kadapetan di toko mas, ané ngelahang tokoné ngelah anak cerik bagus, Ing Gie. Ten taén malangé ortané di pabrik.
Kari seleg Oom Tan nyemak gaé, cara ten rungu. Ten taén raganné nguyutang Yéyén, ulurina keneh Yéyéné. Panyumunné ten sangetanga tekén I Kaki, nanging di ampun nyanget-nyangetang ortané tur pepes kadapetan Yéyén kunyain jumah Oom Tané, I Kaki negakang Oom Tan. Durinan Yéyén pada tegakanga ajak bapan tur raraman-raraman tyangé. Tepukin tyang, ten dadi tawah sebeng Yéyéné di mara peswané uli drika. Bin pitung dinanné belas makurenan Oom Tan tekén Yéyén. Ortané ngilang, nyangetang Oom Tan ten pati pesu munyi.
Belas makurenan makada leket Oom Tan tekén tyang, pepes ajaka tyang ka bioskop. Filem ané demenina nika filem silat Mandarin. Demen gati raganné. Yéning misi di kleteg bayun raganné, filem ané pabaliha nika melah, nyanéh busan-busan pabaliha. Taén filem ané pabalih tyang ajak raganné nika kapraginain baan anak ané masiyib tekén Yéyén. Tongos lénné, “jagoan” luh nika majangkepan tekén “pendekar” bagus. Mabalih filemé nika, pragat mendep jana Oom Tan, ten cara ibi pwané. Cara bisa raganné nakeh pileh keneh tyangé, di mulihé maclepeh raganné, “Kari jegégan Yéyén.”
Kari makedus andus pabriké ulihan seleg Oom Tané nyemak gaé. Uling mara belas makurenané nika Oom Tan demen ngaroko tur marakan. Mimbuh nyemak gaé ten nawang madan kenyel, dugas nikané ngalimuh raganné ulihan kena sakit liver. Bulan-bulanan raganné pragat di pasaréané dogén. Tyang kajawat nyéwaang raganné kasét vidéo silat. Oom Tan ngelah alat putar vidéo. Sabilang peteng pragat endeh jumahné munyin anaké masiat sumasat nyupat puwek keneh Oom Tané.
Di ampuné segeran Oom Tan, bin raganné nyemak gaé di pabrik. Alat putar vidéo pagelahanné abana ka bangsal pabriké anggona panyelah di nyemak gaéné. Raganné ané dadi juru basa di sabilang nyarik vidéoné. Unduk i tiwas ané tuyuh, unduk anak katehteh nyidayang matingtingan maplawanan. Rataan ajakané di pabrik nganggut-anggut ningehang raos Oom Tané. Saat gati bayun Oom Tané dadi juru basa, kanti engsap baana anaké tekén pajalan Oom Tané ten cara satwané ané di kasét vidéoné nika.
Di kéngkéné ngentah sakit lever Oom Tané. Mes baana pesu gedeg basang raganné. Baat tindakanné, katos pesu munyinné. Lambihan tua di kelus tekén di tuwuh. Ané bakat padalem, pepes raganné manyuh ten mapilih tongos, cara ampun ten dadi baana naanang. Yéning madaaran, amulan atengah piring prispisan nasinné. Nanging pramangkin seger raganné yéning maan jrungung anak mabalih kasét vidéo silat. Bareng Oom Tan nyerit “ciaat”, milu limanné makéla, makelid yéning musuhé mulang gagaman singid tekén “sang jagoan”. Pinih sangeta kedék raganné di wéntené angsel baud, tur paling bisana ngeling di wéntené angsel ngangenin. “Mabalih filem dogén makada idup baana bapa,” kénten Oom Tan nekedin tyang.
Pindo Oom Tan ngantén. I Kaki ané nyangkepang Oom Tan tekén Kenul, balwan ané nendak-nendak roti tekén I Kaki. Nyet I Kakiné, apang karungu Oom Tan. Nanging ajak apabrik anaké nawang mara Kenul ten taén ajaka masaré tekén Oom Tan. Oom Tan wangdu ulihan sakitné, bisa ulihan belas makurenan tekén Yéyén. Kari demenan Oom Tan punyah nyemak gaé, ten kénten punyah sekenan ulihan marakan, laut kadangkrak-kadingkrik masilatan di natahé. Di ampun kanti kéntené, ten wénten ané bani nyapatin.
“Di mengpeng dina hayuné lakar majalan iya luwas,” maclepeh I Kaki mara tepukina paripolah Oom Tané. I Kaki ampun sakit-sakitan ulihan tua di tuwuh, lambihan masaré jumahan. Di acepok pindoné maan nengok ka pabrik, bisa nyelebsebin tebeng anaké pajrungung mabalih kasét vidéo.
Tengai panyuwud kuliah, ngénggal-énggalang tyang mulih. Oom Tan nagih gandéng ka tongos maséwaang kasét vidéo. Kari mengpeng demena raganné mabalih filem “Pertempuran Telaga Darah”. Teked jumah ngénggalang tyang nyagjagin Oom Tan. Ampun biasa raganné nganti tyang di baléné di batan punyan pohé.
Oom Tan ampun mandus. Nganggon “pantalon” putih, panganggo ané demenina gati. Bok malengisin, saswahan nyelep. Kénten abetné sabilang raganné lakar magedi-gedian. Nanging ngujang tis pasarénné? Jagjagin tyang, ten menék-tuwun tangkahné. Uwat gedén limanné ten maklebuhan mara usudin tyang. Ngajoh tyang, laut maleceng tyang malaib nyagjagin I Kaki.
Oom Tan Sie Poen utawi Tanudjaya ampun ten kari. Ajak makejang sakaturun I Kakiné tur ajakané di pabrik marasa kélangan raganné. Juru gaé ané ten tamplikan nyemak gaé. Anak ané ten med-medé nyapsapang ungguhan ané corah lakar kalah, ané katehteh di pingenanné maan pilonan déwata-déwati di swarga.
Misi raos I Kakiné, Oom Tan majalan luwas mengpeng dina hayu. Bisa té luwungan nika tekén di panyumun raganné nepukin I Kaki, ten kénten luwungan tekén di panyumun raganné kalulutan tekén Yéyén. Majalan raganné luwas luput ngrasanin sakit. Tis masare pamamit raganné majalan luwas, cihna ampun putus, nyuksemayang salampah laku ané ampun liwat. Kapi ja salampah lakuné nika sikut seleg nyemak gaé mwah kacluwag di sabilang laku.
Di semané, ngetél yéh pingalan I Kakiné. Bisa té ngacep raganné di majalan luwasné apang cara Oom Tan. Inih nyariranné yéning di tekan pingenan anaké, majalan luwas di mengpeng dina hayuné. Béh, bakat pangenang baana. Nanging bani tyang ngepitang ten ja tyang dogén mangenang unduk nikané. ***
Kabasabaliang antuk Komang Berata


Komentar